27 stycznia 2026

250 LAT JANE AUSTEN, TWÓRCZYNI LITERACKIEGO WZORCA, KTÓRY TRWA DO DZIŚ - DARMOWY DOKUMENT NA ARTE.TV

Jane Austen to pisarka, która zrewolucjonizowała powieść obyczajową i na zawsze zmieniła sposób, w jaki myślimy o romantycznych relacjach i społeczeństwie. Choć żyła w epoce regencji, jej obserwacje pozostają uderzająco trafne, a stworzone przez nią historie wciąż inspirują filmowców – od kostiumowych adaptacji, po współczesne komedie romantyczne. Z okazji 250. rocznicy urodzin autorki, którą obchodziliśmy w grudniu, platforma ARTE.tv udostępnia bezpłatnie film dokumentalny „Jane Austen: Literatura i pasja”. Ten wciągający portret przedstawia świat wielkiej pisarki, rzeczywistość jej nieśmiertelnych powieści oraz stara się odpowiedzieć na pytanie, na czym polega fenomen autorki „Rozważnej i romantycznej” – kobiety, która inspiruje nieprzerwanie od ponad dwóch stuleci.

Austen pozostaje jedną z najczęściej czytanych autorek w historii literatury. Nie dlatego, że jej powieści są „klasyką”, ale dlatego, że opowiadają o mechanizmach, które wciąż nas dotyczą: o presji społecznej, poszukiwaniu miłości, oczekiwaniach wobec kobiet, sile rodziny i potrzebie niezależności. Jej postaci potrafią mówić do czytelnika tak samo mocno dziś, jak dwieście lat temu.

POMIĘDZY REGENCJĄ A WSPÓŁCZESNOŚCIĄ

Na przestrzeni lat Jane Austen wyrosła na ikonę literatury - jako autorka klasycznych powieści epoki regencji i jako postać, której wpływ sięga popkultury XXI wieku. „Duma i uprzedzenie”, „Emma”, „Rozważna i romantyczna” czy „Perswazje” niezmiennie inspirują twórców i czytelników. Bohaterki Austen - inteligentne, świadome swojej pozycji, pełne sprytu, humoru i emocjonalnej przenikliwości - na stałe zapisały się w zbiorowej wyobraźni. Jej spojrzenie na relacje społeczne i kobiecą sprawczość pozostaje dziś wyjątkowo aktualne, a utwory, najczęściej koncentrujące się na losach niezamężnych kobiet i mechanizmach społecznych rządzących zamążpójściem, wciąż zachwycają błyskotliwością dialogów i spostrzegawczością psychologiczną.

ŹRÓDŁO WSPÓŁCZESNEJ WRAŻLIWOŚCI LITERACKIEJ

Dokument ARTE.TV zabiera widzów w podróż do czasów, w których powstały „Duma i uprzedzenie” oraz „Emma”. To właśnie epoka regencji (lata 1810–1820) stanowi tło dla najważniejszych dzieł Austen, które dziś należą do ścisłego kanonu literatury angielskiej. Materiał, w którym wypowiadają się historycy i literaturoznawcy, analizuje życie i twórczość brytyjskiej autorki, rzucając światło na to, jak dziewczyna z prowincji stała się światowej sławy autorką. Przygląda się temu, jak Austen pisała, jak żyła i dlaczego jej dzieła przetrwały próbę czasu.

ANONIMOWA „LADY” Z DOMU PASTORA

Choć dziś jej nazwisko jest powszechnie znane, początki kariery Austen wyglądały zupełnie inaczej. Sukcesy odnosiła od samego początku, jednak publikowała anonimowo, ukrywając się pod skromnym pseudonimem „By a Lady”. Paradoksalnie, ta skromność nie przeszkodziła jej w zdobyciu uznania w najwyższych kręgach władzy. Sam książę regent Jerzy - od którego imienia wzięła nazwę cała epoka - był zapalonym czytelnikiem jej dzieł.

ŻYCIE NA PROWINCJI, ŚWIAT WYOBRAŹNI

Austen – mimo, że żyła w stosunkowo odosobnionych warunkach, na prowincji, w hrabstwie Hampshire – stworzyła jedne z najpełniejszych portretów społecznych swojej epoki i potrafiła z niezwykłą precyzją oddać realia angielskiej klasy wyższej. Dorastała w wielodzietnej rodzinie ceniącej wykształcenie: była siódmym z ośmiorga dzieci pastora. Od małego była otoczona literaturą i muzyką, słuchała też korespondencji przesyłanej od rodzeństwa, które rozjechało się po Anglii oraz dalszych stronach świata. Przyjaźń z siostrą Cassandrą, zamiłowanie do lektury, skromne życie codzienne i obserwacje relacji rodzinnych stały się fundamentem jej twórczości. Nie wyszła za mąż, choć romantycznych epizodów w jej biografii nie brakowało - od młodzieńczych flirtów po słynne, odwołane oświadczyny Harrisa Bigg-Withera. To właśnie codzienność, pozornie niepozorna, lecz pełna emocjonalnych napięć, stanowiła dla niej najlepszy materiał literacki.

OD PANA DARCY’EGO DO BRIDGET JONES

Fenomen autorki wykracza daleko poza literaturę i biblioteki. Jej powieści stały się inspiracją dla mody, turystyki, kultury fanowskiej i niezliczonych współczesnych reinterpretacji, zarówno romantycznych, jak i postmodernistycznych jej utworów. Filmowe adaptacje jej prozy z Colinem Firthem i Kate Winslet w rolach głównych od dawna są uważane za klasykę kina. Warto też wspomnieć, że „Dziennik Bridget Jones” (2001) to nic innego jak nowoczesna interpretacja „Dumy i uprzedzenia” Helen Fielding.

ŚWIAT NIEZAMĘŻNYCH KOBIET

Bohaterkami Austen są głównie niezamężne kobiety w wieku odpowiednim do zamążpójścia, co stanowiło kluczowy temat społeczny jej czasów. Pisarka z niezwykłą precyzją, a często i ironią, portretowała mechanizmy rządzące relacjami damsko-męskimi, zależność kobiet od majątku i poszukiwanie miłości w gąszczu konwenansów. Portret Austen ukazuje dwa przenikające się wymiary: świat realny, w którym żyła Jane oraz fikcyjny świat powieści, psychologicznie wierny ówczesnym realiom.

Podobał Ci się materiał? Możesz wesprzeć go na Patronite lub Suppi

Grupa Twórcza Qlub Xsiążkowy

Grupę tworzyło kilka przypadkowo dobranych, sfrustrowanych indywiduów, które zapragnęły poklasku, pieniędzy i niezasłużonej sławy. I żeby ich zaprosili do telewizora. Ich współpraca przy kampanii od samego początku przebiegała bardzo źle z powodu wielowektorowej, odwzajemnionej nienawiści. Oraz bezinteresownej zawiści.

Oczywiście GTQX w wyniku wielkiej kłótni na spotkaniu założycielskim przestała istnieć, a jej członkowie spotykają się od tego czasu wyłącznie w sądach.

Social Media

Nagrody i wyróżnienia

Artur Kawa 2011-2022