06 listopada 2026

[Recenzja] Tuula Karjalainen, „Tove Jansson. Listy z Doliny Muminków”

Niezwykła wyprawa w głąb serca pisarki i jej czytelników

Książka Tuuli Karjalainen to poruszający, niezwykle intymny portret Tove Jansson, ukazany przez pryzmat jej wieloletniej korespondencji z czytelnikami z całego świata. Centralnym punktem publikacji jest zbiór blisko 60 listów, który staje się pretekstem do wielowymiarowej opowieści o miłości, twórczości, samotności oraz procesie dojrzewania.

Autorka ukazuje, jak korespondencja służyła czytelnikom jako „lek na zło i melancholię”, będąc jednocześnie ogromnym obciążeniem dla pisarki (czemu daje wyraz rozdział Ratujcie Tove przed dziećmi). Odnajdziemy tu opowieści o niezwykłych trasach, jakie pokonywały listy (jak te adresowane po prostu do Moominland near Sweden), a także o bezgranicznej życzliwości i miłości zawartej w życzeniach fanów.

Ogromną wartością dla miłośników twórczości Jansson są odpowiedzi na konkretne pytania dotyczące uniwersum Muminków. Pisarka wyjaśnia w nich powody milczenia Hatifnatów, sens wolności Włóczykija czy tragizm Buki. Rozważania nad tym, którą postacią z Muminków jest się w istocie, stawiają pytanie o granice między pisarką, człowiekiem a „maszyną od Muminków”.

Książka dotyka również zagadnień filozoficznych. W rozdziałach poświęconych pytaniom czytelników i bólom istnienia Jansson wraz ze swoimi korespondentami pochyla się nad różnicą między miłością a przyjaźnią, istotą Boga, szczęścia, a także zmaganiem się z samotnością, presją społeczną i przemijaniem.

Karjalainen odsłania proces powstawania dzieł i początki globalnego „Muminkowego boomu”. Poznajemy przemyślenia Tove na temat sztuki, wskazówki dla młodych pisarzy oraz jej osobisty stosunek do ukochanej wyspy Haru. Bardzo istotnym wątkiem jest także stopniowe rozstanie z Muminkami (Nieznośnie samowystarczalne Muminki), gdy „drzwi się zamykają” i następuje przejście od słowa do obrazu. Nie brakuje tu trudniejszych tematów: listów krytycznych, oskarżeń o „nurzanie się w grzechu”, wątków politycznych (Muminek i naziści) czy trudnych pytaniach o zniszczony raj.

Całość zamykają przejmujące strofy o odchodzeniu i przemijaniu — jak słynny obraz prostokąta zbiałej trawy, po którym jutrzejszy śnieg zakryje wszelkie ślady obecności Włóczykijów. Dopełnieniem publikacji jest rzetelny aparat naukowy: podziękowania, przypisy, wykaz źródeł ilustracji oraz nota o autorce.

„Tove Jansson. Listy z Doliny Muminków” to lektura obowiązkowa nie tylko dla wielbicieli fińskiej artystki, ale dla każdego, kogo interesuje fenomen korespondencji jako formy głębokiego, międzyludzkiego spotkania. Tuula Karjalainen wykonała ogromną pracę archiwistyczną i detektywistyczną, tworząc dzieło pełne empatii, nastrojowe i do głębi poruszające.

@znak_koncept

@wydawnictwoznakpl

Podobał Ci się materiał? Pamiętaj, że na tej stronie nie wyświetlamy reklam spersonalizowanych. Wszystkie materiały możesz przeglądać nieodpłatnie. Będzie mi bardzo miło, jeśli raz na jakiś czas wesprzesz mnie na Patronite lub Suppi. DZIĘKUJĘ!

Grupa Twórcza Qlub Xsiążkowy

Grupę tworzyło kilka przypadkowo dobranych, sfrustrowanych indywiduów, które zapragnęły poklasku, pieniędzy i niezasłużonej sławy. I żeby ich zaprosili do telewizora. Ich współpraca przy kampanii od samego początku przebiegała bardzo źle z powodu wielowektorowej, odwzajemnionej nienawiści. Oraz bezinteresownej zawiści.

Oczywiście GTQX w wyniku wielkiej kłótni na spotkaniu założycielskim przestała istnieć, a jej członkowie spotykają się od tego czasu wyłącznie w sądach.

Social Media

Nagrody i wyróżnienia

Artur Kawa 2011-2022